Hương rừng không chỉ ở Cà Mau

Hương rừng không chỉ ở Cà Mau

TT - “Nhà văn Sơn Nam đã hoàn thành sứ mệnh của mình với văn học miền Nam. Ông đẻ ra một từ mới: văn minh miệt vườn, và đã đi vào văn học sử” - nhà báo Lê Minh Quốc nhận định như thế trong phần đề dẫn cuộc tọa đàm “50 năm Hương rừng Cà Mau” diễn ra sáng 27-12 tại báo Tuổi Trẻ.

>> Hương rừng Cà Mau: bài thơ viết trong tù
>> Nhớ nhà văn Sơn Nam và Hương rừng Cà Mau

Bà Đào Thúy Hằng (trái) - trưởng nữ của nhà văn Sơn Nam - tiếp nhận các bìa Hương rừng Cà Mau qua các lần tái bản trong buổi tọa đàm sáng 27-12 - Ảnh: Thanh Đạm

Bên cạnh sức sống của Hương rừng Cà Mau thể hiện qua “tuổi đời” 50, những cảm tình của bạn bè đồng nghiệp, giới nghiên cứu và độc giả dành cho Sơn Nam và các tác phẩm của ông chính là một sức sống khác, mở ra những hi vọng, cách làm, và cả ưu tư cho việc phát triển dòng văn học đậm chất Nam bộ vốn được xem là thành công rực rỡ từ Sơn Nam.

Từ 50 năm trước...

Ghi nhận của NXB Trẻ cho rằng Hương rừng Cà Mau xuất bản năm 1962 chính là bước ngoặt của sự nghiệp sống và sáng tác của Sơn Nam ở Sài Gòn kể từ năm 1954 khi rời quê nhà Kiên Giang. Chính tập truyện này làm nên thương hiệu Sơn Nam lúc bấy giờ và ấn tượng về một Sơn Nam viết truyện về miền Tây Nam bộ được văn đàn ghi nhận.

Nhà văn Sơn Nam đã đi xa, buổi tọa đàm không có ông với nét cười hóm hỉnh mỗi khi nghe ai đó nói về mình, về nghề. Nhưng những nhà văn thế hệ sau ông vẫn tâm sự đầy cảm xúc về sức lay động của Hương rừng Cà Mau đối với từng người.

Nhà văn, nhà báo Vũ Đức Sao Biển tự nhận mình là “đã tin Sơn Nam sái cổ”, hành trình vào Nam, đi học, học xong chọn nhiệm sở ở Bạc Liêu được ông lý giải là để thỏa sự ham thích những tình tiết trong truyện Hương rừng Cà Mau. Những con Bảy đưa đò, vùng đất ngập nước và núi Thất Sơn của dân len trâu, khúc sông đầy cá sấu mà Sơn Nam đã mô tả trong truyện... Từ chỗ “tin sái cổ”, ông nhận thấy mình đã học từ Sơn Nam hai thứ, đó là cách viết hài và kiểu nói dóc làm sao cho có duyên, được mọi người chấp nhận, yêu thích và... tin.

Nhà văn Nguyễn Đông Thức kể: “Tôi đọc Hương rừng Cà Mau, rất thích. Ngay như khi nhận lời đến tọa đàm hôm nay, đêm qua tôi giở Hương rừng Cà Mau ra đọc lại vẫn thấy rất thích, nhất là truyện Tình nghĩa giáo khoa thư”. Và lạ thay, chính niềm yêu thích truyện ngắn Tình nghĩa giáo khoa thư trong tập Hương rừng Cà Mau là điểm gặp nhau của nhiều người nơi buổi tọa đàm.

Quen thuộc như nhà giáo Đinh Công Tâm thì khẳng định: “Chính truyện Tình nghĩa giáo khoa thư đưa tôi đến với nhà văn Sơn Nam”. Nhà báo Lê Minh Quốc chia sẻ cảm nhận của ông về truyện Tình nghĩa giáo khoa thư: Sơn Nam cho ta thấy cách biên soạn sách giáo khoa thời đó quá tuyệt vời, nên mới có những con người học sách giáo khoa đã trở nên tuyệt vời. Nhà thơ Kiên Giang - người bạn thân của Sơn Nam - cũng thú thật: “Lần đầu tôi đọc Tình nghĩa giáo khoa thư trong Hương rừng Cà Mau là trên chuyến xe đi Phan Thiết, đọc truyện mà tôi khóc, thấy phục anh Sơn Nam quá!”.

Khoảng trống chờ đợi phù sa...

Có mặt tại buổi tọa đàm, bà Thúy Hằng - con gái của nhà văn Sơn Nam - kể hành trình sự nghiệp của Sơn Nam có thể hình dung qua câu nói của mẹ ông với vợ ông mà bà Hằng nhớ được: “Coi như thằng Lạc (tên ở nhà của Sơn Nam) là đứa lưu linh lưu địa đi” (ý nói đi đây đi đó vô chừng, lo chuyện đâu đâu chứ không lo chuyện nhà - TG). Và sự nghiệp của Sơn Nam lắm lúc cũng đa đoan. Nhưng ông vẫn nổi như cồn...

Nói chuyện về nghề văn, nhà văn Nguyễn Đông Thức cho rằng nói về các nhà văn viết về Nam bộ, văn hóa sông nước, văn minh miệt vườn... khi Sơn Nam mất rồi, phía sau ông là một khoảng trống. Những nhà văn viết về Nam bộ hiện nay chưa đủ để lấp đầy khoảng trống đó, nhất là khi nhìn lại sự nghiệp của Sơn Nam lúc Hương rừng Cà Mau ra đời là năm ông 36 tuổi.

Trong mạch suy nghĩ đó, TS Quách Thu Nguyệt - nguyên giám đốc NXB Trẻ - gợi ý nên chăng cần tổ chức một quỹ Sơn Nam, xem như một nguồn ủng hộ các cây bút viết về đồng bằng sông Cửu Long. Chia sẻ với ý này, nhà thơ Kiên Giang cũng nhớ lại cách làm nghề của Sơn Nam là la cà khắp nơi như một cách thâm nhập thực tế.

Và để làm được rất nhiều cho đất, cho người Nam bộ qua trang viết như Sơn Nam, cuộc đời ông cũng mất đi nhiều thứ. Nói như ông Kiên Giang: Những gì làm được hôm nay là cố gắng góp thêm một ít phù sa để tác phẩm Sơn Nam được nhiều người biết đến hơn nữa.

Hi vọng qua những tấm lòng của hậu thế, những cây bút mới sẽ nảy mầm và khoảng trống sau lưng nhà văn Sơn Nam rồi cũng sẽ được lấp đầy bằng những áng văn chương mới về Nam bộ.

LAM ĐIỀN

Bửu Chỉ - đường bay nghệ thuật và ký ức trần gian

Bửu Chỉ - đường bay nghệ thuật và ký ức trần gian

TT - Cuốn sách Bửu Chỉ - đường bay nghệ thuật và ký ức trần gian tập hợp hầu hết các bài viết và phát biểu của Bửu Chỉ thể hiện quan điểm nghệ thuật, nhận định thực trạng, những trăn trở của ông về hội họa và đời sống nghệ thuật.

Bên cạnh đó là nhiều bài phê bình, giới thiệu, khảo cứu của nhiều tác giả về nghệ thuật Bửu Chỉ cùng nhiều hồi ức, kỷ niệm và tư liệu về họa sĩ lúc sinh thời. Trong đó có nhiều tác giả quen thuộc như: Đinh Cường, Trịnh Công Sơn, Bửu Ý, Thái Bá Vân, Nguyễn Quân, Trần Thùy Mai...

Sách dày 368 trang, do NXB Hội Nhà Văn ấn hành - Ảnh: Thái Lộc

Đặc biệt phần cuối sách có sưu tập tác phẩm điển hình của Bửu Chỉ gồm tranh ký họa bút sắt, sơn dầu, mực nho... Trong số các tác phẩm lần đầu tiên công bố, có bức họa chân dung Rembrandt vẽ giai đoạn 1964-1965, theo di bút của ông: “Đây là hình họa đầu tiên mà tôi tập vẽ bằng bút sắt...”.

THÁI LỘC

Trao giải thưởng nghiên cứu văn hóa dân gian

Trao giải thưởng nghiên cứu văn hóa dân gian

TT - Hội Văn nghệ dân gian vừa trao giải thưởng nghiên cứu văn hóa dân gian vào sáng 27-12 tại Hà Nội.

Có năm giải nhất được trao cho các nghiên cứu và sưu tầm xuất sắc trong năm nay, bao gồm: Những vấn đề thần thoại VN của tác giả Nguyễn Thị Huế, Cấu trúc ngữ pháp - ngữ nghĩa của tục ngữ VN của tác giả Nguyễn Quý Thành, Văn học dân gian Bến Tre do nhà giáo Nguyễn Ngọc Quang chủ biên, Lễ Xên mường của người Thái Đen Mường Thanh do tác giả Lương Thị Đại làm chủ biên, cụm công trình Tang lễ của người Chăm Ahier Ninh Thuận và Hát kể sử thi và truyện cổ Raglai gồm 19 DVD của nhà nghiên cứu Hải Liên.

Với 73 công trình tham dự, Hội Văn nghệ dân gian còn chọn trao 8 giải nhì, 32 giải ba, 17 giải khuyến khích và một tặng phẩm.

HÀ HƯƠNG

Ăn vặt Sài Gòn cùng người nổi tiếng

Ăn vặt Sài Gòn cùng người nổi tiếng

TT - Báo CNNgo từng viết: “Nước Mỹ đã sinh ra những nhà hàng di động nhưng VN mới là thiên đường đồ ăn đường phố. Không đâu lại có văn hóa đồ ăn đa dạng như nơi này”.

Và quả thật, ăn vặt từ vỉa hè đến quán xá đã trở thành một nét văn hóa rất đặc trưng trên đất Sài Gòn! Xuất phát từ những ý tưởng đầu tiên ấy, Ăn vặt Sài Gòn - tập sách ảnh đặc tả nguồn gốc, cách thưởng thức, địa điểm của những bánh tráng nướng, xúp cua, xôi chiên, bánh mì bì, các món ốc... - đã được tác giả Chu Thị Hồng Anh và nhà nhiếp ảnh Trần Việt Đức thực hiện trong một năm đi vòng quanh Sài Gòn, với những hình ảnh được thực hiện công phu, đẹp mắt, những ghi chú dễ hiểu.

Một trang trong 319 trang sách Ăn vặt Sài Gòn. Sách do NXB Thông Tấn và Phương Nam phát hành - Ảnh: H.T.Vân

Không phân biệt địa vị, chức tước, những món ăn vặt lề đường hấp dẫn người thưởng thức bởi nhiều lẽ: giá cả, độ ngon, sự tiện lợi và đặc biệt là niềm vui. Vậy nên trong tập sách ảnh này, người xem cũng bắt gặp những hình ảnh rất đời thường và gần gũi của những nghệ sĩ, ngôi sao, doanh nhân Việt như: Thu Minh vào quán cóc ăn bánh đa cua, diễn viên hài Đại Nghĩa hồn nhiên ngồi xơi mì xào chay bán rong lề đường, hoa hậu Giáng My thèm thuồng món bún cá thì là... Đơn giản vì họ cũng là những tín đồ mê mẩn những món ngon phố phường.

Đọc Ăn vặt Sài Gòn, người đọc sẽ tìm thấy nhiều câu chuyện về nguồn gốc của từng món ăn gắn liền với nhiều thế hệ người Sài Gòn, người nước ngoài sinh sống tại VN. Về những “sự tích” rất hè phố như: vì sao quán bún cá Tân Định chỉ bán duy nhất ngày thứ tư trong tuần? Vì sao món cháo Tiều (ăn với cải chua và lòng heo) lại từng làm nhà văn Lý Lan thổn thức đến ba năm sau mới thấm thía được vị ngon của cháo? Bên cạnh đó, cuốn sách cung cấp những địa chỉ ăn uống “lề đường” mà bất cứ ai cũng có thể ghé thăm nếu bỗng một ngày nổi hứng thèm... ăn vặt!

MINH TRANG

Bộ sưu tập Dương - Hà đến với công chúng

Bộ sưu tập Dương - Hà đến với công chúng

TT - Trong những ngày cận kề năm mới, ngành di sản tại TP.HCM đón nhận liên tiếp hai niềm vui lớn. Dĩ nhiên, đó không chỉ là “món quà” dành riêng cho những nhà nghiên cứu, sưu tập và bảo tồn cổ vật tại TP.HCM.

Nhiều khách thưởng lãm bộ sưu tập không khỏi thích thú bởi sự độc đáo của nhiều món cổ vật - Ảnh: Minh Trang

Tin vui đầu tiên đến vào sáng 27-12 khi sau một năm chín tháng (bắt đầu từ tháng 3-2011), bộ sưu tập cổ vật cá nhân đồ sộ của ông bà Dương Minh Thới và Hà Thị Ngọc (gọi tắt là bộ sưu tập Dương - Hà) đã chính thức được khai mạc, giới thiệu rộng rãi đến đông đảo công chúng quan tâm trong và ngoài nước tại Bảo tàng Lịch sử TP.HCM (số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, Q.1).

Ngay từ khi được tiết lộ sẽ hiến tặng cho Bảo tàng Lịch sử TP vào năm 2011, bộ sưu tập cổ vật Dương - Hà đã lập tức gây chấn động giới sưu tập, nghiên cứu cổ vật bởi mức độ khổng lồ gồm 3.360 cổ vật trải dài từ thời đồ đá đến gần cuối thế kỷ 20. Nói là đồ sộ là bởi so với bộ sưu tập cá nhân mà cụ Vương Hồng Sển đã trao tặng cho Nhà nước (với 849 món cổ vật) thì đây là bộ sưu tập có số lượng cổ vật vượt trội. Đặc biệt, các món cổ vật lại phong phú về chủng loại và đa dạng về nguồn gốc. Không ít tiêu bản lạ lùng, quý hiếm từ các hiện vật phục vụ tôn giáo, tín ngưỡng từ thời Nguyễn đến các cổ vật Óc Eo, tượng Phật Campuchia, Thái Lan, Pháp, Nhật, Đức, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ...

Tin vui thứ hai cũng đến cùng ngày khi bà Vũ Kim Anh - phó giám đốc Sở VH-TT&DL TP.HCM - xác nhận UBND TP.HCM đã ký quyết định thành lập bảo tàng nghệ thuật tư nhân đầu tiên tại TP.HCM (tọa lạc tại Q.Tân Phú) cho nhà sưu tập Nhật Bản Qua-da, người đã có hơn 40 năm sinh sống tại VN với niềm đam mê mãnh liệt các cổ vật VN và thế giới.

MINH TRANG

Hơi thở nhiệt đới

Hơi thở nhiệt đới

TT - Tập sách thứ hai của kiến trúc sư Nguyễn Văn Tất như một cách trải lòng với nhiều trăn trở về nhiều vấn đề kiến trúc trên dải đất VN.

Với lối viết tản văn, những ý tưởng về nghề nhiều khi hình thành qua những chuyến đi. Và dù cho đối diện với những không gian sống, các tác phẩm kiến trúc ở những thành phố Âu, Mỹ, ở những vùng quê tươi đẹp xứ Hà Lan, Kuwait... tác giả vẫn quy nỗi lòng và mối ưu tư của mình về các câu chuyện kiến trúc ở VN.

Sách do NXB Văn Hóa - Văn Nghệ ấn hành - Ảnh: L.Điền

Bằng cách trình bày giản dị, cái nhìn lãng mạn của tác giả như trong những trang viết về Bóng nắng Sài Gòn, Biệt thự trong hẻm phố, Điệu Valse của thành Vienna, Đá vẫn mãi thanh xuân... có thể xem như một cách dẫn dắt người đọc cùng chia sẻ các vấn đề nổi cộm của kiến trúc. Với con mắt nhà nghề, tác giả xốc xới lên những vấn đề bấy lâu có thể nhiều người không cho là quan yếu, như chuyện tìm kiếm mẫu nhà cho nông thôn VN hiện nay.

Điều đáng quý là KTS Nguyễn Văn Tất đã dành “hơi thở nhân văn” cho những vấn đề như vậy. Cách tiếp cận từ góc độ nhân văn, kiểu như phải xác định chủ thể của nông thôn hiện nay: “Đừng nhìn công việc này với suy nghĩ sẽ thiết kế mẫu nhà với những bản vẽ khoa học, theo đúng hoài niệm ba gian hai chái như xưa. Hãy nhìn thẳng vào thực tế để trả lời các câu hỏi: Ai là đối tượng ở của ngôi nhà này, họ làm gì và họ cần gì?”.

Hóa ra, kiến trúc can dự vào phát triển và có giải pháp cho cả việc giữ gìn bản sắc trong quy hoạch không gian sống. Nhưng điều đó không đơn giản, cũng chính tác giả nêu ra nan đề của văn hóa đời sống nông thôn - một thực tế tưởng như vượt ngoài tầm kiến trúc: “Nông thôn đang bị nát ra một cách cực kỳ nhanh chóng bởi chính nhu cầu của con người nơi đây. Một trong những sai lầm rất lớn là xã hội vội vã bàn nhiều về mẫu nhà cho nông thôn, mẫu nhà miền núi, đồng bằng... trong khi chưa có một tổng kết đúng đắn về những gì đang diễn ra, sắp diễn ra với số phận của những con người nông thôn”.

Cứ như vậy, với những trang viết nhẹ nhàng mà đau đáu, các kiến thức chuyên môn được tác giả khéo léo chuyển tải đến người đọc, kể cả những kiến thức liên ngành về pháp luật, giáo dục... Tất cả được đề cập như một cách gửi gắm niềm hi vọng vào thế hệ kiến trúc sư tương lai, sẽ chung tay làm nên diện mạo mới cho quê hương đất nước.

LAM ĐIỀN

Emmanuel Adebayor nói “không” với tuyển Togo

Emmanuel Adebayor nói “không” với tuyển Togo

TTO - Tiền đạo của Tottenham kiên quyết không cùng đội tuyển về quê hương tham dự Cúp các quốc gia châu Phi, bất chấp lời chỉ trích từ các đồng hương.

Là đội trưởng nhưng Adebayor là người đầu tiên từ chối thi đấu cho tuyển Togo - Ảnh: Telegraph

Rất nhiều ý kiến cho rằng Adebayor từ chối khoác áo Togo chỉ vì không nhận được tiền thưởng như ý. Tuy vậy, cựu ngôi sao Arsenal khẳng định mình làm thế không phải vì tài chính.

Togo đã giành quyền lọt vào vòng chung kết Cúp các quốc gia châu Phi 2013 sẽ khởi tranh vào đầu tháng 1-2013. Tuy vậy đây là đội tuyển thường xuyên dính đến các vụ rắc rối ở Cúp các quốc gia châu Phi. Ngoài năm 2010, Togo còn rút khỏi giải các năm 1974, 1990 và 1994.

“Tôi không cần tiền thưởng từ Togo - 1.000 bảng Anh cho mỗi trận - Adebayor nói với tờ Sunday Sun - Tôi sẽ không từ chối đá cho đội tuyển vì tiền. Tất cả lý do đều thuộc về khâu tổ chức”.

Tại Cúp các quốc gia châu Phi 2010 tổ chức ở Angola, chuyến xe buýt chở tuyển Togo trong đó có Adebayor đã bị một nhóm người tấn công bằng súng. Điều này khiến các tuyển thủ từ chối thi đấu, đội Togo cũng rút khỏi giải.

“Tôi có mặt trên chuyến xe buýt ở Angola với những người chết trước mắt. Tôi đã ôm họ. Ngay cả chính phủ cũng không trả tiền điều trị cho những người bị thương, điều này là sai trái”, Adebayor nói tiếp.

Sau sự kiện năm 2010, Adebayor tuyên bố giã từ đội tuyển quốc gia nhưng bất ngờ quay lại một năm sau đó. Dù vậy, cầu thủ 28 tuổi tiết lộ anh và đội tuyển đã giao hẹn trước chỉ thi đấu khi có sự thay đổi trong khâu tổ chức.

Kể cả khi Nam Phi được đánh giá là nước tiến bộ và đảm bảo an ninh sau World Cup 2010, giải đấu Cúp châu Phi năm nay vẫn mang đến các phiền toái khác cho Togo. Theo Adebayor, đội bóng hơn 20 người nhưng khách sạn chỉ được đặt chỗ một nửa và các tuyển thủ thường xuyên phải tự trang trải các chi phí phòng nghỉ, vé máy bay…

MẠNH ĐỨC